Dưới đây là một cách giải thích mang tính tâm linh sâu sắc hơn cả những trải nghiệm sinh học của cơ thể mà chúng ta có thể cảm nhận. Tình dục sẽ mang đến một trạng thái vô ngã, phi thời gian, mà đó chính là thứ con người thèm khát hướng tới để được sống với phiên bản tâm linh sâu sắc của mình. Đôi khi, thông qua thiền định, chúng ta cũng đụng chạm được đến ngưỡng này. Những ai trải nghiệm sâu về thiền thì sẽ hiểu.
Về cơ bản, điều chúng ta cảm thấy như là sự hấp dẫn đối với tình dục lại không phải là hấp dẫn về dục chút nào. Sau khoảnh khắc cực khoái, con người cảm thấy tiêu tán, trống rỗng, chán nản. Khoảnh khắc đó người ta nghĩ tới không cần tình dục nữa trong tương lai, bạn tình bên cạnh trở nên không còn thèm khát như trước. Cho nên, cái gì là nguồn gốc của trạng thái này trong tâm trí? Tại sao lại xảy ra điều này? Đấy là vì ham muốn về cái gì đó khác, và không chỉ về sự hài lòng thể chất.
Con người thông thường không thể đạt tới những chiều sâu của bản thể mình như cách người đó đạt tới trong việc đạt khoái cảm của tình dục. Trong quá trình thông thường của cuộc sống, trong thường lệ hàng ngày của mình, con người có đủ mọi loại kinh nghiệm – người đó đi chợ, làm kinh doanh, kiếm sống – nhưng chỉ qua việc giao hợp thì mới để lộ ra cái sâu sắc nhất của các kinh nghiệm cho người đó. Và kinh nghiệm này có những chiều tôn giáo sâu xa: tại đó, con người vượt ra ngoài bản thân mình; tại đó, người đó siêu việt lên bản thân mình – một trạng thái siêu tâm thức.
![](https://seloman.edu.vn/wp-content/uploads/2022/04/z3317955129247_af8f715d7401dfa5f42b0b4d1b67fc2d.jpg)
Hai điều xảy ra cho chúng ta trong những chiều sâu đó. Thứ nhất, trong giao hợp bản ngã biến mất. Vô ngã được tạo ra. Trong chốc lát, không có “cái tôi”; trong chốc lát, người ta không nhớ tới bản thân mình. Trong dục bản ngã mờ đi. Cực khoái là một trạng thái của việc xoá cái bản ngã đi.
Điều thứ hai về kinh nghiệm dục là ở chỗ thời gian được rút ra trong một khoảnh khắc đặc biệt. Phi thời gian được tạo ra. Như Jesus Christ đã nói “Sẽ không còn thời gian nữa.” Trong cực khoái, cảm giác về thời gian là không tồn tại. Không có quá khứ, không tương lai; chỉ có khoảnh khắc hiện tại. Hiện tại không phải là một phần của thời gian; hiện tại là vĩnh hằng. Đây là lí do thứ hai mà con người háo hức về tình dục.
Thèm muốn không phải về thân thể phụ nữ đối với đàn ông mà là đam mê về cái gì đó khác: đó là về vô ngã, về phi thời gian.
Cực đỉnh dục này chỉ kéo dài một khoảnh khắc, nhưng với khoảnh khắc ngắn ngủi này con người mất đi một khối lượng năng lượng và sinh lực đáng kể và mất mát đó để lại xót thương về sau. Trong một số loài vật, con đực chết ngay sau hành động giao cấu. Một giống côn trùng đặc biệt ở châu Phi có thể thực hiện hành động này chỉ một lần; năng lượng của nó suy sụp và nó qua đời trong chính bản thân hành động đó. Không phải là con người không nhận biết rằng giao hợp làm giảm đi sức mạnh của mình, làm bớt đi năng lượng mình và đem cái chết tới gần hơn. Sau mỗi kinh nghiệm người đó lại tiếc nuối đam mê, nhưng trong một khoảng thời gian ngắn người đó lại cảm thấy đam mê trở lại.
Như vậy có một mức độ tinh tế cho kinh nghiệm dục của con người hơn cái thường lệ thể chất đơn thuần. Để hiểu kinh nghiệm này bạn phải rất chú ý và đòi hỏi một sự chiêm nghiệm sâu sắc. Nếu bạn không thể hiểu thấu ý nghĩa của kinh nghiệm này, bạn sẽ sống và chết chỉ trong mỗi mình dục.
Tia chớp loé lên trong bóng tối của buổi đêm, nhưng bóng tối không phải là một phần của tia chớp. Mối quan hệ duy nhất giữa hai điều này là ở chỗ tia chớp chỉ nổi bật ra trong đêm, chỉ trong bóng tối. Và cũng điều đó đúng cho dục. Có sự hiểu rõ, niềm hồ hởi, ánh sáng sáng lên trong dục, nhưng hiện tượng đó không phải từ bản thân dục. Mặc dầu nó có liên quan tới dục, nó chỉ là sản phẩm phụ. Ánh sáng, sáng lên trong cực thích thì siêu việt lên trên dục; nó tới từ cõi bên kia. Nếu chúng ta có thể hiểu rõ kinh nghiệm này về cõi bên kia chúng ta có thể vươn lên trên dục.
Chuyên gia Đinh Thái Sơn